De tandarts die via de politiek de pijn van het land blijft verzachten

Dichter, tandarts, politicus en vader: op sommige dagen is hij vooral het een of het ander. Maar meestal is hij al deze dingen tegelijk. Dr. Mulualem Tegegnework, een van de eerste afgestudeerden van de eerste Democracy Academy van het NIMD in Ethiopië, stortte zich in de politiek met voorzichtig optimisme dat zijn land op weg is naar democratie. Tegenwoordig is hij voorzitter van de partij Ethiopian Citizens for Social Justice (Ezema), een politieke beweging die door burgers is opgericht. Hij sprak met ons via Zoom, vanuit Addis Abeba.

Van tandarts tot politicus: hoe is dat zo gekomen? Zijn er verrassende overeenkomsten tussen beide beroepen?

De geneeskunde draait, net als de politiek, over het algemeen om het dienen van mensen en gemeenschappen: om hun levenskwaliteit te verbeteren en hen hoop te geven op een betere toekomst. Als politicus doe je dat door beleid te beïnvloeden of vast te stellen, bijvoorbeeld op economisch en politiek gebied; door geweld op te lossen, door vrede te stichten; door op een andere schaal voor de gemeenschap te zorgen. Als tandarts werk je met één persoon, probeer je één persoon te behandelen en probeer je zijn of haar pijn te verlichten in een rustgevende omgeving. Elke behandeling biedt je de kans om de pijn van die persoon te begrijpen en te verlichten. Ik voel de pijn van mijn land net zo sterk als de pijn van mijn patiënten. En als er een kans is om die pijn te verlichten, dan zal ik dat doen.

Etniciteit speelt een centrale rol in de Ethiopische politiek. Wat is uw mening hierover?

Persoonlijk behoor ik tot geen enkele etnische groep. Mijn ouders – en zelfs mijn grootvaders van vaders- en moederszijde – behoren tot verschillende etnische groepen. Hoe zou ik dan één etnische groep kunnen kiezen om mezelf te definiëren? Ik geloof dat identiteit complex is en niet tot één categorie kan worden herleid. Helaas is etniciteit in Ethiopië meer een structureel gegeven dan een kwestie van louter persoonlijke keuze. Het bepaalt je dagelijkse omgang met anderen – in de politiek, bij de bank en waar je ook maar komt. Ik geloof niet dat dit goed is voor Ethiopië. We zijn een divers volk. We hebben verschillende culturen, verschillende religies, verschillende perspectieven. Deze diversiteit moet ruimte krijgen. Maar mijn ervaring en gevoel – ook tijdens mijn studententijd – is dat alles etnisch gepolitiseerd wordt. En zo verward zou het niet moeten zijn.

Hoe heeft je studententijd je politieke opvattingen gevormd?

Ik ging naar de Universiteit van Jimma – gelegen in de regio Oromia – om tandheelkunde te studeren. Pas na mijn studie begon ik me te verdiepen in de politieke geschiedenis van ons land en raakte ik betrokken bij de politiek in het algemeen. Maar Jimma gaf me al een voorproefje: de politiek was radicaal en draaide om verschillende talen. Als je die talen niet spreekt, ben je een buitenstaander en heb je niet het gevoel dat je in je eigen land bent. Tijdens mijn studietijd was ik ook zeer actief in de gemeenschap, omdat ik voorzitter was van de liefdadigheidsclub van de studentenvereniging van de Universiteit van Jimma en daarnaast dichter was.

Via EDAC heb je politici ontmoet met uiteenlopende politieke standpunten, achtergronden en partijaffiliaties. Hoe heb je dat ervaren?

Ik was toen nog jong, ongeveer 33 – de leeftijd van de meeste deelnemers. Wat me opviel, was dat we, ondanks onze verschillende partijbanden, dezelfde visie en hetzelfde gezamenlijke streven deelden om het land te verbeteren. We wilden dezelfde dingen: rechtvaardigheid, vrijheid, gelijke kansen voor iedereen; een welvarend, beschaafd en democratisch Ethiopië. De EDAC heeft mijn kijk op de politiek echt veranderd – onze gedeelde visie zou ons moeten aanzetten tot samenwerking, zelfs over partijgrenzen heen, ondanks verschillen in perspectieven en benaderingen. Nadat we de Academie hadden afgerond, richtten de alumni gezamenlijk de Ethiopia Visionary Leaders Association op. We waren het erover eens dat we dezelfde visie hebben en dat we daar gezamenlijk naartoe kunnen werken. Wij geloven dat dialoog het eerste is wat we moeten doen, om verschillen en aannames te omzeilen, en in ons land is er geen mogelijkheid om met elkaar om de tafel te gaan zitten en te bespreken wat iedereen precies wil. Het draait allemaal om geweld, oorlog en gewapende strijd. Daarom proberen we met onze vereniging een alternatief te bieden. Hoewel we verschillende theoretische en filosofische opvattingen hebben over de politiek, geloven we dat onze meningsverschillen kunnen worden opgelost door middel van dialoog en door samen rond de tafel te gaan zitten.

Wat is volgens u het grootste obstakel voor een zinvolle dialoog in Ethiopië?

Als het om obstakels gaat, denk ik aan politiek geweld, oorlog en gewapende conflicten, maar ook aan identiteitspolitiek. Identiteitspolitiek speelt een cruciale rol. Enerzijds zijn er de etnonasionalisten, die de politiek vanuit een etnisch perspectief benaderen en pleiten voor meer macht en autonomie voor staten op basis van etniciteit. Daarnaast zijn er de pan-Ethiopisten, die pleiten voor één Ethiopië waar één Ethiopisch burgerschap voorrang heeft boven etnische identiteit. Beide groepen wantrouwen elkaar. Pan-Ethiopisten beschuldigen etnonationalisten ervan het land te willen opsplitsen. Etnonationalisten beschuldigen pan-Ethiopisten van een assimilatiebeleid. We moeten een gemeenschappelijke basis vinden tussen deze twee uitersten. Er is een initiatief van de regering gestart: de Nationale Dialoogcommissie. Hier gaan verschillende politieke partijen, actoren en opkomende leiders een dialoog aan om een aantal van deze kwesties aan te pakken. De Ethiopians Visionary Leaders Association, die alumni van EDAC/EDAW samenbrengt, voert soortgelijke initiatieven uit, maar dan met ervaren politici en opkomende leiders. In ons land heeft de geschiedenis veel waarde en zijn er meerdere verhalen. We moeten deze verschillende verhalen kritisch onder de loep nemen. Zo kregen we bijvoorbeeld de kans om identiteitspolitiek en de grondwet te bespreken. De huidige grondwet is geworteld in een etnisch-nationalistische doctrine, waardoor mensen zoals ik, die identiteitspolitiek op basis van etniciteit afwijzen, zich buitengesloten voelen. De grondwet moet dus worden gewijzigd om ruimte te bieden aan mensen zoals ik. Dit jaagt angst aan bij degenen die etnische identiteit als uitgangspunt willen voor de organisatie of structuur van de staat, omdat zij vrezen de etnische identiteit te verliezen. Dit is een voorbeeld van een van de dialogen die wij voeren.

Een vader, een dichter en een politicus: hoe combineer je al die rollen?

Het is eigenlijk het moeilijkste beroep dat er is, omdat iedereen ervan uitgaat dat politici niet te vertrouwen zijn. Politici zijn niet het soort mensen dat respect of waardering krijgt. Ik denk dat het beroep van tandarts die leemte opvult: de genegenheid van de patiënten en het respect van de cliënten op momenten dat ik me echt somber voel over mijn politieke werk. En als ik mijn politieke werk niet mee naar huis kan nemen, vind ik steun bij mijn mede-EDAC-alumni via onze vereniging. EVLA heeft een kantoor waar ik met vrienden van verschillende politieke partijen aan een kopje koffie zit om politieke ideeën te bespreken, wat er in het land gebeurt en hoe de politiek ons leven beïnvloedt. We krijgen de kans om elkaar te troosten als er iets gebeurt. Toen ik bijvoorbeeld voorzitter van mijn partij werd, hielpen de meeste leden van verschillende politieke partijen me op sociale media. We zijn niet van dezelfde partij, maar ze hielpen me omdat we, als EDAC-alumni, geloven dat we één familie zijn. Dat is een grote steun.

Wat zou je zeggen tegen andere jongeren die een carrière bij de overheid overwegen?

Mensen die de politiek in willen, moeten eerst lezen en begrijpen hoe de politiek in elkaar zit, en dat vervolgens omzetten in een visie. Geen visie gericht op persoonlijk gewin. Ga niet de politiek in om persoonlijk gewin te behalen, want het is de meest – de meest – ongemakkelijke plek om naar persoonlijk voordeel te zoeken. Je moet de politiek in gaan om te geven, niet om te krijgen. Politiek brengt offers met zich mee en dat moet men begrijpen. Maar die offers worden heel draaglijk, of zelfs normaal en begrijpelijk, als je principes hebt en een visie op verandering die de gemeenschap ten goede komt.

Dr. Mulualem ontvangt om zes uur zijn laatste patiënt van de dag. Om zeven uur is hij bij een partijbijeenkomst. Zijn verhaal stond in de Jaarverslag 2025 van het NIMD.

Disclaimer: Dit interview is bewerkt omwille van de duidelijkheid en beknoptheid.