Hoog tijd om toe te geven: geen duurzame ontwikkeling zonder inclusieve politiek

Simone Filippini, directeur van NIMD, denkt na over wat er nodig is om duurzame ontwikkeling in de wereld te bereiken, en over haar bezoek aan de VN-bijeenkomst op hoog niveau over vredesopbouw en duurzame vrede in New York en aan een bijeenkomst van de Global Leadership Foundation in Bern, Zwitserland.

Waarom wordt de politieke dimensie van duurzame ontwikkeling niet vaker expliciet genoemd? Welke rol speelt de politiek in het al dan niet slagen van de realisatie van Agenda 2030? Zelfs op de hoogste politieke niveaus lijkt er een gebrek aan bereidheid te zijn om deze dimensie openlijk te bespreken in multilaterale settings. Terwijl burgers die ik over de hele wereld spreek heel openhartig zijn in het beschrijven van het obstakel dat de politiek vaak vormt bij het ontwikkelen van een omgeving waarin iedereen zich kan ontplooien.

Neem de bijeenkomst op hoog niveau over vredesopbouw en het bewaren van vrede, die ik op 24 en 25 april in New York heb bijgewoond. Het goede nieuws is dat de drukbezochte bijeenkomst in New York liet zien dat het belang van SDG 16 steeds meer wordt erkend. Het wordt nu zelfs door sommigen, zoals de Pathfinders for Peaceful, Just and Inclusive societies, gepresenteerd als een transversale SDG en omgedoopt tot SDG16+.

SDG 16 was een van de meest felbevochten Global Goals in de VN, omdat het pleit voor vreedzame en inclusieve samenlevingen, toegang tot gerechtigheid voor iedereen en verantwoordelijke, inclusieve instellingen, allemaal elementen die essentiële voorwaarden zijn voor elke vorm van duurzame ontwikkeling. In veel van de VN-lidstaten is SDG16 echter nog een ver verwijderde realiteit en een aantal van de wereldleiders die de SDG's moesten ondertekenen zijn verantwoordelijk voor conflicten, instabiliteit, armoede en gebrek aan sociaaleconomische vooruitgang in hun landen. Geen wonder dat er nogal weinig enthousiasme was voor deze specifieke SDG: ermee instemmen was verantwoordelijkheid nemen voor hoogst noodzakelijke transformatie.

Daarom is de toegenomen erkenning een belangrijke stap. En hoewel de sprekers op de bijeenkomst op hoog niveau de noodzaak van sterke instellingen benadrukten, hadden de discussies veel verder kunnen gaan. De meeste toespraken en discussies gingen niet in op de kern van de zaak, namelijk hoe niet-inclusieve, niet-democratische politiek die niet functioneert een grote bron is van conflicten in de wereld en een belangrijke oorzaak van een aanzienlijk deel van de verontrustende conflicten en het geweld waarvan we getuige zijn.

Dit is des te betreurenswaardiger omdat de politieke voorwaarden voor duurzame vrede, stabiliteit en ontwikkeling relatief eenvoudig zijn. We hebben de modellen, we hebben de voorbeelden. Sommige criteria zijn technisch, zoals effectieve budgettering, belasting- en douanesystemen. Andere hebben te maken met politieke cultuur. Regeringen moeten accepteren dat ze door een parlement ter verantwoording worden geroepen. Politieke partijen moeten in staat worden gesteld om de stem en de zorgen van de mensen in de politieke arena en in politieke programma's te vertalen. De burgermaatschappij moet een compenserende rol kunnen spelen. De media moeten onafhankelijk zijn. De rechterlijke macht moet professioneel en onafhankelijk zijn. Corruptie moet krachtig en effectief worden aangepakt. Politieke partijen moeten programmagestuurd zijn in plaats van persoonsgestuurd. Meerderheidspartijen moeten zich bekommeren om gemarginaliseerde en minderheidsgroepen. We moeten dringend af van de zero-sum politiek waarin de winnaar alles krijgt en het intrinsieke risico van ongelijkheid en ontevredenheid zich materialiseert in conflicten.

Als we echt succesvol willen zijn, moeten deze cruciale voorwaarden integraal deel uitmaken van de routekaart naar de verwezenlijking van de 2030-agenda voor duurzame ontwikkeling.

Ondanks de vele positieve aspecten denk ik dat de VN-bijeenkomst op hoog niveau tegelijkertijd een gemiste kans was om echt in te gaan op wat er politiek nodig is om de Ontwikkelingsagenda 2030, en in het bijzonder SDG 16, te verwezenlijken. Blijkbaar wordt de politieke dimensie als een te gevoelig onderwerp beschouwd. Dat is jammer, want veel andere belanghebbenden zoals steden, bedrijven en maatschappelijke organisaties kunnen en willen een bijdrage leveren, maar omdat we in natiestaten leven, hebben we regeringen nodig om de spelregels te bepalen en een functionerend kader te creëren.

NIMD werkt met politieke partijen en actoren in verschillende landen om hen te helpen responsief, effectief en verantwoordelijk te worden, zodat ze kunnen bouwen aan inclusieve samenlevingen. In ons werk zien we elke dag dat verandering mogelijk is. Maar om deze verandering effectief te laten zijn, moeten we niet langer om de hete brij heen draaien en dit probleem frontaal en duurzaam aanpakken.

Misschien ligt een oplossing in wat ik zag in Bern, Zwitserland, een paar dagen na het evenement in New York. Hier woonde ik een bijeenkomst bij van de Global Leadership Foundation (GLF), een netwerk van voormalige presidenten, premiers en hoge ministers die 'iets terug willen doen voor de wereld'. Ze komen bijeen, geven advies aan regeringsleiders over belangrijke mondiale kwesties en fungeren als bemiddelaars om conflicten op te lossen.

Wat me opviel is dat de belangrijkste kwesties die in New York niet aan bod kwamen, wel degelijk op tafel lagen in Bern: de kracht van inclusieve politiek en effectieve democratie om vrede en stabiliteit te creëren en te handhaven.

Bern gaf me hoop en versterkte mijn vastberadenheid. Vastberadenheid voor organisaties als NIMD, dat wil zeggen voor democratiebeoefenaars die werkzaam zijn in de politieke arena, om samen te werken met voormalige politieke zwaargewichten die nog steeds de statuur hebben om deuren te openen en die oprecht willen bijdragen. Ik ben ervan overtuigd dat we elkaar kunnen aanvullen in het creëren van op maat gemaakte en flexibele politieke mechanismen en oplossingen en dat we onze acties wederzijds kunnen versterken om conflicten, geweld en instabiliteit te helpen voorkomen.